پيشكسوت فن تلاوت قرآن و سرودههای دينی
| چهارشنبه 26 فروردين 1388 09:16:43 شماره خبر :387723 | ||||||
| «علی محمود»، پيشكسوت فن تلاوت قرآن و سرودههای دينی | ||||||
|
گروه فعاليتهای قرآنی: «علی محمود» از جمله افراد متقدم در فن تلاوت قرآن كريم است كه تأثيری بسزا در مراحل تكوين فن تلاوت قرآن كريم در مصر ايفا كرده است، گزارش زير ويژگیهای فنی و شخصيتی استاد علی محمود در تلاوت قرآن و سرودن موشحات و قصايد دينی را بررسی و تحليل میكند.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، بیشك استاد «علی محمود» را میتوان از جمله قاريان گمنام اما با قابليتهای فنی بالا در تلاوت قرآن و تواشيح و نيز سرودن قصايد دينی دانست كه در مراحل تكوين فن تلاوت قرآن كريم در مصر نقشی بسزا ايفا كرده است، هرچند كه اين استاد و امثال او به علت اينكه شاخصه شهرتشان در زمينه تواشيح بود، در عرصه فن و هنر تلاوت قرآن كريم چندان شهرتی به دست نياوردند. پس از رحلت استاد «احمد نداء» با وجود آن كه بسياری به منصّه ظهور نشستند اما هيچيك توانايی آن را نداشتند كه بتواند راه اين استاد را ادامه دهند و از قابليت فنی مناسب برخوردار باشند. در اين زمان مردی گندمگون و كوتاه قد به نام «علی محمود» در اين ميدان مطرح شد، كسی كه پس از شيخ احمد نداء، تنها فردی بود كه توانست شيوه اين استاد را در تلاوت قرآن كريم ادامه دهد و ياد و خاطره او را زنده كند. آغاز راه علی محمود در يكی از محلههای تنگ عبّاسيه در ميان خانوادهای ثروتمند پا به عرصه وجود گذاشت و حادثهای خانواده را بر آن داشت تا او را به مكتبخانه بفرستد تا حافظ قرآن شود، پس از گذر ايامی چند اين استاد، موسيقی شرقی را آموخته در آن تبحّر يافت، از اين رو به خواندن قصايد و ابتهالات دينی پرداخت و چنان الحان و نغماتی را در اين قصايد به كار برد كه عقلها را از سر به در كرده، به شنوندگان شادی و نشاطی وصفناشدنی میبخشيد.
شايد بتوان گفت كه بسياری از قصايد دينی را كه امروزه در محافل و مجالس میشنويم همه از نغمات زيبای اوست، بيشتر آنان كه به سرودن اين قصايد پرداختهاند بر همين اسلوب و فنون عمل كرده، در چهارچوب مكتب او پرورش يافتهاند، شگفت آنكه عموم از اين نكته غافلند و شايد هرگز در اذهان، چنين انديشهای رسوخ نكرده باشد كه آهنگها و نغماتی را كه «محمد عبدالوهاب»، موسيقیدان بزرگ عرب ساخته مبتنی بر نظرات و آراء استاد علی محمود بوده، چرا كه تمامی اين آهنگها و الحان پيش از آنكه در راديو به سمع مردم برسد بر او عرضه شده است. استاد «علی محمود» با وجود آنكه مردی نابينا بود، در اين طريق تا آنجا پيش رفت كه به عنوان يكی از نوابغ زمان در فن و هنر تلاوت قرآن كريم مطرح شد، او از دوستان «سيد درويش» بود و هرگاه كه به سرودن قصيده «بدر تجلی فی الافق» میپرداخت و آن را به آواز میخواند سيد از استماع صدای او به شدت میگريست. زمانی كه از سيد درويش خواسته شد كه پيرامون شخصيت استاد علی محمود سخن بگويد، بیدرنگ او را نابغهای عظيم در جهان تلاوت قرآن و موشحات دينی خواند و اظهار كرد كه سرآمد تمامی ملحّنين است. «علی محمود»، پیشگام در فن تلاوت صدای زيبای استاد علی محمود همواره نوازنده دل و جان مستمعان است، صوتی كه هيچگاه به جهت آن اجر و مزدی از طرف اين استاد طلب نشد و با وجود اينكه منزل اين استاد همواره مأمن اهل فن و ادبا و بزرگان زمان بود اما او به عنوان برترين و پيشكسوتترين قاريان مطرح بود. استاد علی محمود در سرودن قصايد دينی دارای شيوه خاص خود بود، همان شيوهای كه دو تن از مشاهير بزرگ مصر يعنی «طه الفشنی» و «احمد زكريا» در سايه آن پرورش يافتند و پس از استادشان از بزرگترين علمای فن تواشيح و سرودن قصايد دينی شدند.
استاد طه الفشنی يكی از اساتيد برجستهای است كه در فن تواشيحخوانی و سرودن قصايد شهرت چشمگيری يافت، كسی كه عاشقان قرآن و حضرت رسول(ص) و خاندان مطهرش، بارها و بارها مدايح و تواشيحات زيبای او را استماع كردهاند. از ديگر شاگردان علی محمود، استاد زكريا احمد بود، مردی كه در زمينه نغمات قرآنی و دينی چنان پرورش يافت كه بعدها در آستان وی بزرگترين علمای اين فنون راه استاد خود را ادامه دادند و به عنوان متبحران و برجستگان اين فن مطرح شدند. زكريا احمد در آغاز كار يك قاری قرآن بود، وی آنگاه كه صوت زيبای استاد علی محمود را شنيد به مكتب او پيوست و به همراهی او به سرودن تواشيح و ابتهالات و قصايد دينی در مراسم و محافل پرداخت. ادامه دارد... |
| عبدالباسط»؛ ستارهای تكرار ناشدنی در آسمان تلاوت قرآن كريم/ 3 واكاوی شيوههای استاد «عبدالباسط محمد عبدالصمد» در تلاوت قرآن | |||||||||||||||
|
گروه فعاليتهای قرآنی: يكی از مهمترين ويژگیهای تلاوتهای «عبدالباسط»، قرائت حزين وی است و اگر صدای نازك و تحريرهای ريز و ظريف را از جمله مشخّصههای سبك عبدالباسط بدانيم، حزين خواندن را نيز بايد از جمله مهمترين مشخصهها و اركان سبك عبدالباسط برشمرد.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) در بخشهای پيشين از گزارش بررسی شيوههای استاد «عبدالباسط محمد عبدالصمد» در تلاوت قرآن درباره محبوبيت اين استاد و ويژگیهای صوت و نفس طولانی او در تلاوت قرآن همچنين سبك استاد و رديف آهنگی و الحان موجود در تلاوتهای وی بحث شد، قسمت سوم و پايانی اين گزارش را با هم پی میگيريم. همانگونه كه گفته شد، غالب نغماتی كه در قرائتهای استاد عبدالباسط بسيار به كار رفتهاند و گاهی به همراه چند نغمه ديگر، رديف آهنگی قرائت او را میسازند عبارتند از: «بيات، صبا و رست»، عبدالباسط از الحان ديگر به جز اين سه دستگاه كه گفته شد از نغمات ديگر آن قدر زياد استفاده نكرده است، برخی نغمات را هم به ندرت اجرا كرده است كه دستگاه «سه گاه» از همين قبيل است، برای شنيدن سهگاه در قرائتهای استاد بايد به قرائت معروف وی از «سوره شمس» و آيه 9 ــ «قد افلح من زكّها» ــ مراجعه كرد. نغمه صبا، نغمهای است كه عبدالباسط بيش از تمامی نغمات به آن علاقه نشان داده و آن را اجرا كرده است، همچنان كه هيچ قرائتی در ميان قرائتهای قاريان مشهور بدون دستگاه بيات پيدا نمیشود، هيچ قرائتی از عبدالباسط هم بدون دستگاه صبا پيدا نمیتوان يافت. اين نغمه، نغمه ويژه عبدالباسط است و هر كس بخواهد اين آن را به صورت گسترده در قرائتهای يك قاری استماع كند بايد به سراغ قرائتهای استاد عبدالباسط برود و به طور قطع هيچ قاری مشهور مصری به اندازه عبدالباسط، نغمه صبا را با اين گستردگی و زيبايی اجرا نكرده است.
حزینخوانی، شاخصه اصلی تلاوتهای عبدالباسط درباره كيفيت و چگونگی خواندن قرآن سفارشهای زيادی از جانب معصومان (ع) به ما رسيده است كه يكی از اين سفارشها، قرائت قرآن به صورت «حزين» است كه به طور طبيعی چنين قرائتی توأم با رقّت قلب و خشيت از خداوند است و اثر معنوی بيشتری نيز بر شنونده دارد. در روايتی از امام صادق(ع) درباره قرائت قرآن همراه با حزن میخوانيم:«إنّ القرآن نزل بالحزن فاقرءوه بالحزن» يعنی همانا قرآن با حزن و اندوه نازل شده است، پس آن را حزين بخوانيد». (وافی، ج2، ص 266) يكی از مهمترين ويژگیهای عبدالباسط، قرائت حزين وی است و اگر صدای نازك و تحريرهای ريز و ظريف را از جمله مشخّصههای سبك عبدالباسط دانستيم، حزين خواندن را نيز بايد از جمله مهمترين مشخصهها و اركان سبك عبدالباسط بدانيم. همچنان كه پيش از اين اشاره شد استاد عبدالباسط از نغمه صبا در تلاوت خود به صورت گسترده استفاده میكند و بر اهل فن پوشيده نيست كه اين نغمه، نغمهای غمآلود و اندوهناك است و استفاده زياد از آن به طور طبيعی قرائت را حزين میكند. اما حزن در قرائت عبدالباسط منحصر به استفاده از دستگاه حزين نيست، بلكه میتوان ادّعا كرد حزن، جزئی از صوت دلنشين و ملكوتی او است، يعنی عبدالباسط علاوه بر حزن لحنی، از حزن صوتی نيز بهره میبرد. وی با اين حزن صوتی و لرزش و تحرير مخصوصی كه به صدايش میدهد، حزن قرائت خود را چند برابر میكند و تأثير تلاوتهای خود را در دلهای مستمعان دوچندان میكند و روح و جان آنها را صيقل میبخشد.
جالب آن است كه وقتی عبدالباسط میخواهد استاد «محمد رفعت» يعنی استادی كه عبدالباسط در نوجوانی از وی تقليد میكرده و به شدت تحت تأثير قرائتهای وی بوده است را توصيف كند تنها به ذكر اين مطلب میپردازد كه: «مرحوم رفعت، قرآن را با صوتی حزين و با حالتی روحانی و ملكوتی تلاوت میكرد به گونهای كه شنوندگان از تلاوت وی متأثر شده، میگريستند». در هر روی اگرچه قاريان مشهور ديگر قرآن، كم و بيش از صدای دلنشين و جذابی برخوردارند و محبوبيتی فراوان در ميان مسلمانان به دست آوردهاند، اما به جرأت و بیهيچ اغراقی میتوان ادعا كرد كه عبدالباسط سرآمد همه قاريانی است كه تاكنون با صدای خوش به تلاوت پرداختهاند. گزارش از سيد جاسم موسوی
|
