موسسه قرآنی امام رضا – علیه السلام

گروه فعاليت‌های قرآنی: نشست تخصصی پيشكسوتان جمهوری اسلامی ايران با حضور «فرج‌الله شاذلی» طی روزهای نهم الی 11 بهمن‌ماه در مجتمع امام خمينی(ره) تهران برگزار شد، گزارش زير مشروح حضور سه روزه معاون نقابة‌القراء مصر در ايران و پرسش و پاسخ‌های مطرح شده در اين نشست است.

«فرج‌الله شاذلی» معاون نقابة‌القراء مصر

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، گردهمايی آموزشی ـ تخصصی استادان و قاريان ممتاز كشور با حضور پيشكسوتان و قاريان جمهوری اسلامی ايران و «فرج‌الله شاذلی» معاون نقابة‌القراء مصر و پسرش «احمد شاذلی» از ساعت 14:30 روز چهارشنبه، 9 بهمن‌ماه در حسينيه الزهراء مجتمع امام خمينی(ره) تهران آغاز شد.

در ابتدای اين گردهمايی «فرج‌الله شاذلی» عضو هيئت علمی دانشگاه الازهر مصر، آياتی از سوره مباركه «توبه» را تلاوت كرد و در سخنانی اظهار كرد: نشست امروز و ديدار با پيشكسوتان قرآنی جمهوری اسلامی ايران، ديداری غير عادی برای من است و بسيار خوشحالم كه در خدمت شما هستم و اين را اتفاق بسيار مباركی می‌دانم و با تمام عواطف خود به روان امام خمينی(ره) بنيانگذار جمهوری اسلامی ايران، همچنين حضرت آيت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب و رئيس جمهور محترم ايران درود می‌فرستم.

وی افزود: اين‌گونه نشست‌ها برای مسلمانان بسيار مهم و حائز اهميت است و نبايد به سادگی از كنار آن گذشت و خداوند را شاكرم كه اين توفيق را شامل حال من كرد تا امروز در جمع شما حاملان قرآن جمهوری اسلامی ايران باشم.

معاون نقابة‌القراء مصر در ادامه با اشاره به حس در قرائت قرآن كريم، تصريح كرد: احساس در تلاوت قرآن كريم مميزی قرائت قاريان متقدم و قاريان متأخر است و قاری بايد به معنی و مفهوم آيات توجه كند و از احساس به عنوان ابزار فنی تلاوت قرآن كريم بهره ببرد.

وی همچنين با اشاره به اين‌كه هر آيه از آيات قرآن كريم مقتضای حال خود را دارد و قاری قرآن بايد بداند لحنی را كه می‌خواند طبق معنا و مفهوم آيات بخواند، گفت: به عنوان مثال در سوره يوسف آيه 90 «قَالُواْ أَإِنَّكَ لَأَنتَ یُوسُفُ قَالَ أَنَاْ یُوسُفُ وَهَذَا أَخِی قَدْ مَنَّ اللّهُ عَلَیْنَا...» در «قَالُواْ أَإِنَّكَ لَأَنتَ یُوسُفُ...» جمله استفهامی است و لذا لحن قاری نيز در اين جمله بايد استفهامی باشد.

شاذلی تأكيد كرد: در سوره انسان آن‌جا كه بحث از پاداش و جزای نيكوكاران است به عنوان مثال در آيه 11 تا آيه 22 نيز بايد آيات را با حالت نشاط و شادی خواند و يا به عكس، آيات عذاب را بايد با حزن خواند.

وی ادامه داد: بايد توجه كرد كه قرآن هم لفظ است و هم معنا و همان‌طور كه نمی‌توان كلام خدا را جابه‌جا كرد، تعابير لحنی نيز همين‌طور است و جملات خبری را بايد با لحن خبری و جملات استفهامی را با لحن استفهامی تلاوت كرد.

بازرس قاريان مصر افزود: نكته مهم ديگری كه بايد به آن اشاره كنم رعايت قاعده «براعت استهلال» در تلاوت قرآن كريم است، به عنوان مثال فرض كنيد كه از شما دعوت شده تا در مراسم ازدواج يكی از دوستان به تلاوت قرآن بپردازيد و شما تلاوت خود را با اين آيات شروع كنيد: «الطَّلاَقُ مَرَّتَانِ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ...»، نگاه كنيد به هيچ وجه تناسبی ميان آيات انتخاب شده با مجلس و مراسمی كه قاری به آن دعوت شده وجود ندارد بلكه حتی در تضاد كامل است.

شاذلی تصريح كرد: يا مشاهده می‌كنم كه بعضی قاريان آيه 101 سوره انبياء را برای ابتدای تلاوت خود انتخاب می‌كنند: «إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُم مِّنَّا الْحُسْنَى أُوْلَئِكَ عَنْهَا مُبْعَدُونَ»، توجه كنيد كه اين ضمير «هاء» در «عنها» برمی‌گردد به آيات قبلی سوره انبياء و در اين آيه مخاطب برای ما مجهول است و نبايد از اين آيه در ابتدای تلاوت استفاده كرد.

در اين مراسم «بادپا» كارشناس و پيشكسوت قرآن كريم كشورمان با تلاوت آياتی از سوره ذاريات گفت: من از محضر استاد شاذلی سؤالی دارم، می‌خواهم بدانم چرا استاد «مصطفی اسماعيل» در تلاوت آيه 25 سوره ذاريات لحن بيانی و مفهومی كه استاد شاذلی عنوان كردند رعايت نكرده است؟

ذوق و قريحه قاری است كه تشخيص می‌دهد در هر آيه چگونه تلاوت كند

معاون نقابة‌القراء مصر نيز در پاسخ اين پرسش بادپا گفت: مصطفی اسماعيل سرور و آقای همه ما قاريان مصری است و ما هر آن‌چه كه درباره فن تلاوت آموخته‌ايم از وی آموخته‌ايم، اما بايد بگويم اين ذوق و قريحه قاری است كه تشخيص می‌دهد در فلان جا آيه چگونه خوانده شود، اما من نظر شخصی خودم اين است كه در آيه مورد اشاره آهنگ بايد خيزان (رو به بالا) باشد.

در اين نشست «سيدمحسن موسوی بلده» پيشكسوت و داور بين‌المللی قرآن كريم در سخنان كوتاهی گفت: به طور واقعی چرا بايد توقع ما اين باشد كه يك قاری مصری اگر به ايران بيايد بايد ريز و درشت آن‌چه وی در قرائت اجرا می‌كند برای ما بازگو كند و آيا اصلاً وی قادر است چنين كاری را انجام دهد.

وی تصريح كرد: شايد واقعاً يك قاری مصری نداند كه ما از او چه می‌خواهيم و خواستار چه مطلبی هستيم كه وی برای ما بازگو كند، به عقيده من يك قاری مصری بايد در ايران زندگی كند تا بداند آن‌چه كه يك قاری ايرانی به آن احتياج دارد چيست همان‌گونه كه يك قاری مصری بايد در مصر زندگی كند و همه شرايط آن‌جا را تجربه كند تا بتواند مانند يك قاری مصری قرآن بخواند.

موسوی بلده ادامه داد: اجازه می‌خواهم تا از محضر استاد سؤالی داشته باشم و آن اين‌كه می‌خواهم بدانم سير آموزش قرائت قرآن در مصر چگونه است؟ و مراحل فراگيری هنر تلاوت را نيز برای ما شرح دهند.

فرج‌الله شاذلی نيز در پاسخ سؤال موسوی گفت: در مصر فراگيری هنر تلاوت قرآن در چهار مرحله خلاصه می‌شود: 1) حفظ قرآن كريم 2) فراگيری اختلاف قرائات 3) ورود به دانشكده علوم قرآنی تابع دانشگاه الأزهر و يا ورود به معاهد قرائت و 4) فراگيری صوت و لحن.

معاون نقابة‌القراء مصر تأكيد كرد: البته بايد بگويم يك قاری بايد مشمول عنايت خداوند متعال قرار بگيرد تا بتواند يك قاری مشهور و شناخته شده شود و هر كسی كه اين مراحل را طی كند به اين معنی نيست كه يك قاری قرآن شده است.

شاذلی هم‌چنين يكی از علل افول قرائت در مصر را تنوع ذوق مردم دانست و گفت: يادم می‌آيد زمانی كه كودكی بيش نبودم فقط دو شبكه راديويی در مصر فعاليت می‌كرد و مردم نيز برنامه‌های دينی و قرآنی را از طريق آن دو شبكه پی‌گيری می‌كردند، اما الان بنگريد! خواهيد ديد كه هزاران شبكه راديويی و تلويزيونی و ماهواره‌ای فعاليت می‌كنند و اين امر باعث شده تا ذوق مردم نيز متنوع شود و هر قشر فقط برنامه مورد علاقه خود را پی‌گيری كند.

دومين روز نشست تخصصی قاريان ايرانی با معاون نقابة‌القراء مصر

در ابتدای نشست قاريان ممتاز قرآن كريم در صبح 10 بهمن‌ماه نيز «حسين رفيعی» از قاريان جوان استان گيلان آياتی از سوره تحريم را قرائت كرد، ‌‌پس از قرائت رفيعی «فرج‌الله شاذلی» با تحليل تلاوت وی گفت: برای اين قاری جوان آينده خوبی را پيش‌بينی می‌كنم.

وی افزود: رفيعی در ابتدای تلاوت شروع خيلی خوبی داشت، اما من چند نكته‌ای را درباره تلاوت وی گوشزد می‌كنم، يكی مربوط به توازن در خواندن «اعوذبالله من الشيطان الرجيم» و «بسم الله الرحمن الرحيم» است، كشيدن مد عارضی در «رجيم» با «رحيم» بايد يكسان باشد كه البته در قرائت رفيعی اين امر رعايت نشد.

معاون نقابةالقراء مصر افزود: نكته ديگری كه درباره قرائت رفيعی بايد بگويم مربوط به كلمه «يعملون» بود كه شاهد اختلاس حرف «عين» بوديم و اين حرف به درستی تلفظ نشد، همچنين در توازن كشيدن «الف» و «غنه‌ها» هم شاهد ضعف بوديم.

دومين قاری نشست تخصصی قاريان نيز سيد «علی علوی مقدم» بود كه آياتی از سوره نمل را تلاوت كرد، پس از تلاوت اين قاری نيز فرج‌الله شاذلی با تحليل تلاوت وی گفت: در ابتدای تلاوت علوی در «اعوذبالله من الشيطان الرجيم» شاهد بوديم كه حرف ذال با سكون خوانده شد در صورتی كه بايد به رفع خوانده شود.

وی افزود: دومين اشكال تلاوت علوی در انتخاب آيات مناسب برای ابتدای تلاوت بود، علوی تلاوت خود را از آيه 24 سوره نمل آغاز كرد: «وجدتها و قومها...»، من سئوالی دارم، به نظر شما ضمير «هاء» در وجدتها به چه كسی بر می‌گردد؟

قاريان قاعده «برائت استهلال» را در تلاوت خود رعايت كنند

شاذلی تصريح كرد: به نظر من اگر تلاوت از چند آيه قبل‌تر شروع می‌شد بسيار نيكوتر بود تا مخاطب بداند كه منظور ما از وجدتها كيست و به همه قاريان توصيه می‌كنم اين اصل را كه به آن «برائت استهلال» می‌گويند در تلاوت خود رعايت كنند.

در ابتدای نشست بعد از ظهر 10 بهمن‌ماه نيز «مهدی غلام‌نژاد» آياتی از سوره «يونس» را تلاوت كرد، پس از تلاوت وی شاذلی در تحليلی كوتاه درباره تلاوت اين قاری گفت: قاريان بايد نسبت به قرائت حروف مقطعه قرآن كريم توجه بيشتری داشته باشند، زيرا اين حروف در واقع اسرار قرآن كريم هستند.

نشست تخصصی قاريان؛ عاملی در ارتقای فنی قرائت قاريان ايرانی

وی افزود: در بعضی جاها شايد زياد شايسته نباشد كه «بسم الله الرحمن الرحيم» را به اين حروف متصل كنيم، نكته ديگری كه در قرائت غلام‌نژاد بايد بگويم اين است كه وی در برخی از فرازهای تلاوت با خروج صوتی مواجه شد و نتوانست پرده صوتی خود را كنترل كند.

تلاوت «مهدی سائد» نيز پايان‌بخش قرائت‌های دومين روز نشست تخصصی قاريان جمهوری اسلامی ايران بود كه از سوره «نمل» تلاوت شد، فرج‌الله شاذلی بعد از اين تلاوت در تحليل كوتاهی گفت: تلاوت اين قاری هر چند در مجموع خوب بود اما كشيدن بيش از اندازه مدهای منفصل و رعايت نكردن انتقال صحيح از پرده صدايی به پرده‌ای ديگر را می‌توان از نقاط ضعف تلاوت وی برشمرد.

در پايان اين نشست قاريان حاضر در جلسه سئولاتی را به صورت كتبی از معاون نقابة‌القراء مصر پرسيدند كه اين سؤالات توسط «غلامرضا شاه‌ميوه» كارشناس و داور بين‌المللی كشورمان به صورت شفاهی از معاون نقابة‌القراء مصر مطرح شد و فرج‌الله شاذلی نيز به تك تك اين پرسش‌ها پاسخ گفت.

شاذلی در پاسخ اين سؤال كه برای يادگيری هرچه بهتر و رعايت استرس كلمات قرآنی در تلاوت چه كار بايد كرد گفت: بهترين راه گوش كردن تلاوت‌های استادانی مانند «محمد رفعت»، «مصطفی اسماعيل»، «ابوالعينين شعيشع»، «عبدالفتاح شعشاعی»، «عبدالباسط عبدالصمد» و «منصور شامی الدمنهوری» است.

سومين روز نشست تخصصی قاريان ايرانی با معاون نقابة‌القراء مصر

در سومين روز از نشست تخصصی قاريان قرآن كريم جمهوری اسلامی ايران نيز فرج‌الله شاذلی در سخنان كوتاهی با اشاره به سالروز ميلاد امام محمد باقر(ع) گفت: همه ما مديون سفره گسترده كرم و بخشش و محبت اهل بيت(ع) هستيم و هر آن‌چه داريم از قرآن و اهل‌ بيت(ع) است.

از نكات جالب سخنان شاذلی اشاره وی به سخن گوهرباری از معصوم(ع) بود كه در مدح امام علی(ع) و به روحيه معنوی آن حضرت در نكوهش دنياطلبی بود و در اين بين بود كه صدای گريه مهدی دغاغله پيشكسوت قرآنی كشورمان شنيده می‌شد و همه را تحت تأثير قرار داد.

در ادامه «مسعود نيك‌دستی» از اصفهان آياتی را از سوره مباركه فرقان تلاوت كرد، بعد از تلاوت اين قاری اصفهانی معاون‌ نقابة‌القراء مصر در تحليل تلاوت وی گفت: اين قاری تلاوت خود را بسيار خوب و با مقام بيات آغاز كرد اما چند نكته را درباره تلاوت وی بايد متذكر شوم، در كلمه «سمآء» وی مد را شش حركت كشيد و همان‌طور كه بارها گفتم در روايت حفص از عاصم، مد متصل شش حركت نيست، همچنين در برخی آيات وی «الف» را خيلی می‌كشيد.

«محمدحسين سبزعلی» استاد و پيشكسوت قرآنی كشورمان نيز در ادامه اين نشست در سخنان كوتاهی درباره فن تلاوت و نيز تفاوت قاريان ايرانی و مصری گفت: وجه مميز قاريان ايرانی با مصری در اين است كه مصری‌ها قرآن را از حفظ می‌خوانند و حافظ قرآن هستند در صورتی كه قاريان ايرانی نه حافظ قرآن هستند و نه آياتی را كه تلاوت می‌كنند از حفظ می‌خوانند.

اين كارشناس قرآنی كشورمان عنوان كرد: تسلط قاری بر معنا و مفهوم يكی ديگر از عللی است كه باعث شده فاصله تلاوت‌های قاريان ايرانی با مصری كم نشود و در ديدارهايی كه با مقام معظم رهبری داشته‌ايم ايشان بارها بر خواندن قرآن بر طبق معنا و مفهوم آيات تأكيد كرده‌اند.

تلاوت «احمد تجلی» از استان گلستان ادامه‌بخش اين نشست بود، شاذلی نيز در تحليل تلاوت وی گفت: اين قاری در انتقال از بيات به نهاوند با خروج لحنی مواجه شد، همچنين تجويد وی خيلی ضعيف بود و من سفارش می‌كنم وی تحت نظر يك استاد پيشكسوت قرآن كريم اشتباهات تجويدی خود را تصحيح كند.

پايان‌بخش سومين روز از نشست تخصصی قاريان ممتاز قرآن كريم ابتهال بسيار زيبای «بادپا» كارشناس و پيشكسوت قرآنی كشورمان بود كه با تشويق حاضران و معاون ‌نقابة‌القراء مصر مواجه شد.

گزارش از: سيدجاسم موسوی
گزارش تصويری مربوطه را اينجا ببينيد!